Hastalıklar KRONİK OBSTRÜKTİF AKCİĞER HASTALIĞI

 

KOAH

 

Kronik Obstrüktif Akciğer Hastalığı ( KOAH ), akciğerlerdeki havayollarında daralmaya neden olan, enflamatuar bir akciğer hastalığıdır. Semptomları arasında nefes almada güçlük, öksürük, balgam çıkarma ve hırıltılı solunum vardır.Çoğunlukla sigara dumanında bulunan, irite edici  gazlara ya da partiküller nedeni ile oluşur. KOAH hastalarının kalp hastalığı  ya da akciğer kanseri riski artmıştır.

 

Amfizem ve Kronik Bronşit KOAH oluşmasına neden olan belli başlı iki durumdur. Kronik Bronşit, akciğerlerdeki hava keseciklerine ( alveol ) hava götüren ve getiren bronşlardaki enflamasyondur. Hergün ortaya çıkan öksürük ve balgam ile karakterizedir.

 

Amfizem, küçük hava yollarının( bronşioller ) sonundaki alveollerin, sigara dumanına ya da diğer irite edici gaz ya da partiküllere bağlı olarak haraplanması ve hava kesecikleri arasındaki oksijen alışverişini sağlayan duvarın yok olması ile ortaya çıkar.

 

KOAh tedavi edilebilen bir hastalıktır. Doğru tedavi protokolleri ile hastanın semptomları kontrol altına alınarak iyi bir hayat kalitesi sağlandığı gibi, KOAH’a bağlı diğer hastalıkların riskleri de azaltılabilinir.

 

 

 

 

 

SEMPTOMLAR VE NEDENLER :

 

- Semptomlar

 

KOAH semptomları akciğerlerde hasar oluşmadan ortaya çıkmaz ve eğer, özellikle, sigara tüketimi devam ediyorsa, zaman içinde kötüye gider. Kronik Bronşit için temel belirti, iki yıl üstüste en az 3 ay boyunca hergün öksürük va balgam olmasıdır.

 

KOAH’ın diğer belirtileri :

- Nefes darlığı, özellikle fiziksel aktivite sırasında

- Hırıltılı Solunum

- Göğüste doluluk

- Sabahları boğaz temizleme ihtiyacı

- Açık renkli, sarı veya yeşil balgamın eşlik ettiği kronik öksürük.

- Dudaklarda veya parmak uçlarında morarma ( Siyanoz )

- Sık solunum yolu enfeksiyonları

- Halsizlik

- Beklenmedik kilo kaybı ( İleri evrelerde )

- Bacaklarda şişme

 

KOAH Hastaları, alevlenme adı verilen, semptomlarının daha kötüleştiği ve birkaç gün süren dönemler yaşayabilirler.

 

 

 

-Nedenler

Gelişmiş ülkelerde KOAH’ın esas nedeni tütün ürünlerinin içilmesidir. Gelişmekte olan ülkelerde ise yağ yanıkları , iyi havalandırma sistemleri olmayan evlerde kömür ya da gaz yakılması da KOAH’a neden olabilmektedir.

Kronik sigara içicilerin sadece %20-30’unda KOAH görülse de, uzun sureli sigara içicilerin birçoğunda akciğer fonksiyonlarında azalma görülür.

 

         Akciğerleriniz nasıl etkilenir ?

 

Hava , trakea adı verilen ana nefes borusundan içeriye geçerek akciğerlerinize bronş adı verilen iki geniş tüp aracılığı ile dağılır. Akciğerlerinizin içerisinde bu tüpler, bir ağacın dalları gibi birçok dala ayrılarak daha küçük tüpleri ( bronşioller ) oluştururlar.  Bu tüpler de ince hava keseciklerine ( alveoller ) açılır.

 

 

 

Hava keseciklerinin çeperinde ince kan damarları ( kapiller ) vardır. Havadan solunan oksijen bu ince damarlar aracılığı ile kana karışır. Aynı zamanda, metabolizma sonucu üretilen karbon diyoksit gazı da , bu damarlar aracığı ile hava keseciklerine ve oradan da dışarıdaki havaya verilir.

 

 

Akciğerleriniz , hava keseciklerinin ve havayollarının doğal elastik özellikleri sayesinde havayı içeri alır ve dışarı verir KOAH, bu elastik özelliğin kaybolarak , dışarı nefes verdiğinizde, akciğerlerinizde hapsolan ve işe yaramayan bir hava kalmasına neden olur

 

 

 

 

Havayolu Tıkanıklığının Nedenleri

 

- AMFİZEM : Bu akciğer hastalığı, alveol denilen küçük hava keseciklerinin hassas duvarlarının ve elastikliğinin yok olmasına neden olur. Böylece, nefes verdiğiniz zaman küçük hava yolları tamamen yapışarak, akciğerlerinizde işe yaramaz bir havanın hapsolmasına yol açar.

 

- KRONİK BRONŞİT : Bu durumda, bronşioller, enflamasyon sonucunda daralı ve akciğerler daha fazla balgam üretir. Artmış balgam miktarı bazı durumlarda, daralmış havayollarını tıkayabilir. Havayollarını temizlemek için kronik bir öksürük gelişir.

 

Sigara ve diğer iritanlar

 

Büyük çoğunlukla, KOAH’a neden olan akciğer hasarı, uzun sureli sigara içiciliğine bağlıdır. Ancak KOAH’ın ortaya çıkmasında , bu hastalığa olan genetik yatkınlık da rol oynar.

KOAH’a neden olan diğer iritanlar  : puro içiciliği, pasif içicilik, pipo içiciliği, hava kirliliği ve mesleki olarak toza, dumana ve buharlara marıuz kalmak olarak sınıflanabilir.

 

Alpha-1 Antitripsin Eksikliği :

 

KOAH hastalarının % 1 inde, bu hastalık, Alfa-1 Antitripsin adı verilen bir protein eksikliğine bağlı olarak görülür. Alfa-1 Antitripsin, karaciğerden salgılanarak akciğerleri koruma amacı ile kan yolu ile vücutta dağılan bir proteindir. Alfa-1 Antitripsin eksikliği akciğerler ile birlikte karaciğeri de etkileyebilir. Akcieğerlerdeki hasar, sadece uzun sureli sigara içenlerde değil bebek ve çocuklarda da görülebilir.

Alfa-1 Antitripsin eksikliği olan erişkinlerde tedavi prensibi KOAH tedavi protokolü ile aynıdır. Ek olarak, bazı kişilerde , akciğerlerin daha fazla hasar görmesini engellemek için , eksik olan Alfa-1 Antitripsin proteininin dışarıdan verilmesi gerekebilir.

 

- Risk Faktörleri

 

- Tütün dumanına maruz kalmak : KOAH için en belirgin risk faktörü uzun sureli sigara içiciliğidir. Sigara içilen yıllar ve miktar arttıkça, risk de artar. Pipo, puro içiciliği  ve pasif içicilik de risk faktörleridir.

 

- Sigara içen astım hastaları :  Astımla beraber sigara içilmesi, KOAH riskini arttırır.

 

-Toz ve kimyasallara mesleki olarak maruz kalmak : İşyerinde , uzun sureli olarak kimyasal buhari duman ve tozlara maruz kalmak akciğerlerinizi irrite ederek , yangıya yol açar.

 

- Yanmış gazlara maruz kalmak : gelişmkete olan dünyada, iyi havalandırılmayan evlerde,yemek pişirmek veya ısınmak için yakılan gazların dumanlarına maruz kalmak KOAH riskini arttırır.

 

- Yaş : KOAH, yıllar içerisinde yavaş olarak gelişir, bulgular en erken 40 yaşından sonra ortaya çıkmaya başlar.

 

- Genetik : Nadir görülen Alfa1-Antitirpsin eksikliği bazı KOAH vakalarının nedenidir. Henüz net olarak aydınlatılamamış bazı genetik faktörler yüzünden, bazı sigara içenlerde hastalık gelişme yatkınlığı daha fazla görülmektedir.

 

- Komplikasyonlar

 

- Solunum Yolu Enfeksiyonları : KOAH hastaları, soğuk algınlığı, grip ve zatürre olmaya daha yatkındır.Herhangi bir solunum yolu enfeksiyonu nefes almayı daha zorlaştırarak akciğerde yeni hasarlar oluşmasına da yol açabilir.Yıllık grip aşısı ve düzenli zatürre aşısı, bazı enfeksiyonları önlemekte yardımcı olur.

 

- Kalp Problemleri : KOAH ,myokard enfarktüsü de dahil olmak üzere kalp hastalıkları riskini arttırır. Sigarayı bırakmak bu riski azaltır.

 

- Akciğer Kanseri : KOAH hastalarının akciğer kanserine yakalanma riski yüksektir. Sigarayı bırakmak bu riski azaltır.

 

- Pulmoner Hipertansiyon : KOAH, akciğerlere kan taşıyan Pulmoner Arter’deki basıncın yükselmesine neden olur.

 

- Depresyon : Nefes alma zorluğu nedeni ile KOAH hastalarıkeyif aldıkları aktiviteleri yapamaz hale gelirler. Ayrıca, ileri evre KOAH hastalığının kendisi depresyona neden olmaktadır.

 

 

 

 

TANI  :

 

KOAH tanısı sıklıkla geç koyulur. Çoğu hastada hastalık ilerlediği dönemde tanı koyulabilmektedir. Bunda, temel etken, sigara içen hastaların , kendilerindeki bulguları önemsemeyip doktora başvurmamalarıdır.

Doktorunuz tanı koymak için sizin yakınmalarınızı dinler, muayene eder, tıbbi özgeçmişinizi ve içtiğiniz sigara miktarını sorgular. Ayrıca, tanı koymak için bazı testler ister.

 

Tetkikler :

- Solunum Fonksiyon Testleri :  Bu testler akciğerlere aldığınız ve dışarıya soluduğunuz hava miktarını ölçer. Ayrıca, akciğerlerinizin kana verdiği oksijen miktarını belirler.

 

https://www.youtube.com/watch?v=hQzNG89pESQ

 

Spirometri en sık kullanılan solunum fonksiyon testidir. Bu test yapılırken, spirometre denen bir alete bağlı bir tüpün içerisine nefes vermeniz ve oradan nefes almanız istenir. Bu test ile, akciğerlerinizde ne kadar hava olduğu ve akciğerler dışına hangi hızla havayı çıkardığınız ölçülmektedir.

Spirometri ile, hastalığa ait bulgularınız olmadan KOAH tanısı koyulabilir.Aynı zamanda, hastalığın ilerlemesinin takibinde ve verilmiş olan tedavinin etkinliğini görmede faydalıdır.

Diğer solunum fonksiyon testleri : Akciğer Hacimlerinin ölçümü, Difüzyon Kapasitesi ve Oksijen Satürasyonu ölçümüdür.

 

- Akciğer Grafisi : KOAH’ın başlıcaa nedenlerinden olan Amfizem, Akciğer Grafisinde görülür. Ayrıca, Akciğer Grafisi diğer akciğer problemlerini veya kalp yetmezliğini gösterir.

 

 

- Bilgisayarlı Tomografi : Amfizemi görüntülemeye ve cerrahi tedaviden yararlanma olasılığınızı saptamaya yarar. Ayrıca, akciğer kanseri taramasında BT çok faydalıdır.

 

- Arter Kan Gazı : Bu test ile , akciğerlerinizin kanınıza ne kadar iyi oksijen taşıdığı ve karbondioksitten ne ölçüde kanınızı arındırdığı saptanır.

 

 

- Laboratuar Tetkikleri : Laboratuar tetkikleri KOAH tanısında kullanılmamakla beraber, semptomlarınızın nedeni saptamada ya da altta yatan başka nedenleri belirlemek amaçlı kullanılır. Örneğin bazı KOAH vakalarında görülen Alfa1 Antitripsin ( AAt ) eksikliği laboratuar tetkikleri ile belirlenmektedir. Bu tetkik , 45 yaş altında KOAH tanısı konmuş olup, ailesinde de KOAH öyküsü olan hastalara uygulanır.

 

NELER YAPABİLİRSİNİZ ?

 

KOAH’ta , aşağıdaki noktalara dikkat ederek, akciğerlerinizdeki hasarın oluşmasını yavaşlatabilirsiniz :

 

 

- Nefesinizi kontrol edin : Doktorunuzla ya da solunum terapistinizle, daha etkin şekilde nefes almanız için gerekli teknikleri öğrenmek için konuşun. Nefes darlığı durumlarında, nefes alma poziyonları ve gevşeme tekniklerini öğrenin.

 

- Havayollarınızı temizleyin : KOAH’da, mukus adı verilen broşlar içerisindeki salgı havayollarında birikir ve temizlenmesi zordur. Kontrollü öksürük, yeterli su içilmesi ve hava nemlendirici kullanılması yardımcı olabilir.

 

- Düzenli egzersiz yapın : Nefes alma zorluğu olan kişilerin egzersiz yapması zor gibi görünse de, düzenli egzersiz yaparak solunum kaslarınızı güçlendirebilirsiniz. Hangi aktivitelerin size uygun olabileceğini doktorunuza danışın.

 

- Sağlıklı beslenin : Sağlıklı bir diyet ile direncinizi güçlendirebilirsiniz. Kilonuz normalin altında ise doktorunuzdan besi takviyeleri isteyin. Fazla kilonuz var ise; zayıflayarak, özellikle egzersiz sırasında solunumunuzun düzelmesine yardımcı olabilirsiniz.

 

- Sigara ve hava kirliliğinden kaçının :  Sigarayı bırakmış olmanın ötesinde, başkalarının sigara içtiği mekanlardan kaçınmak çok önemli bir faktördür. Pasif sigara içiciliğine bağlı olarak da akciğerde farklı hasarlar oluşmaktadır. Diğer hava kirliliği türleri de bronşlarınızı irite eder.

 

- Düzenli hekim takibini ihmal etmeyin : Kendinizi iyi hissediyor olsanız bile, doktorunuzun verdiği randevuya gidin. Akciğer fonksiyonlarınızın düzenli olarak takip edilmesi KOAH’da çok önemlidir. Yıllık grip aşınızı ve düzenli zatürre aşınızı olun. Semptonlarınızda kötüleşme ya da enfeksiyon belirtileri var ise, hemen doktorunuza haber verin.

 

KOAH ile yaşamak bir meydan okumadır, özellikle de nefes almakta zorluk çektiğiniz zamanlarda. Önceden yapmaktan keyif alıyor olduğunuz bazı aktivitelerden vazgeçmek zorunda kalabilirsiniz. Aileniz ya da arkadaşlarınız, bu değişikliklere uyum sağlamakta zorlanabilirler. Bu gibi durumlarda, doktorunuzdan yardım istemeyi ihmal etmeyin.

 

KORUNMA :

Bazı diğer hastalıkların aksine, KOAH’ın net bir nedeni ve net bir korunma yöntemi vardır. Vakaların çoğunluğu sigara içiciliği ile doğrudan ilintili olduğundan, KOAH’ı önlemenin en doğru yolu asla sigaraya başlamamak ya da sigarayı bırakmaktır.

Uzun süredir sigara içen birisi için bu basit söylemler hiç de basit gibi görünmemektedir. Hele ki kişi bırakmayı daha önceleri bir ya da birkaç jez denemiş ise. Ancak , asla pes etmemeli ve size uygun bir sigara bırakma programını aramay devam etmelisiniz.Akciğerlerinize zarar vermeyi önlemek için tek şansınızın sigarayı bırakmak olduğunu unutmamalısınız.

 

Ayşe Fidan Baturalp | İçerikler izinsiz kopyalanamaz.